تاریخ چگونگی پیدایش حکومت ملک¬ها بدرستی معلوم نیست. ولی آنچه از مطالعه آثار تاریخی بدست میآید، بیانگر اینست که ملک¬ها در یک دوره طولانی بر بلوچستان غربی حکمرانی داشته¬اند. بعضی از منافع اظهار میدارند که ملک¬های سیستان در قرن نهم میلادی بر بخشی از بلوچستان بویژه خاران مسلط میگردند. بنابر این روایت، میتوان حدس زد که ملک¬های حاکم بر بلوچستان که مرکزشان در بمپور بوده است، از بازماندگان ملک¬های سیستان باشند. البته در این مورد هیچگونه سندی تاریخی وجود ندارد. درهمین زمان نیروهای استعماری پرتغال وارد منطقه شدند. این واقعه مصادف با شکست مغولها و پیروزی میرحسین در قلات و انتخاب او بعنوان خان قلات میباشد. دولت قلات در اندوره مراحل ابتدایی رشد خود را طی میکرد و هنوز دولتی واحد و مقتدر که تمام بلوچستان را در برگیرد، تشکیل نشده بود. در بخشهای مختلف بلوچستان حکومتهای نیمه مستقلی وجود داشتند. حکومت ملکها در بلوچستان غربی از جمله این حکومتهاست. نظام حکومتی ملکها دارای ساختی ابتدایی بر مبنای زیربنای اجتماعی- اقتصادی نظام قبیله¬ای استوار بود. حکومت ملکها در مقایسه با حکومتهای همسایه از قبیل ایران و افغانستان بسیار ضعیف بوده و همواره در معرض تهاجمات نیروهای خارجی قرار داشته است. پرتغالیها برای تشکیل پایگاهی دریایی در خلیج فارس با دولت صفویه وارد مذاکره شدند. شاه اسماعیل صفوی پیشنهاد پرتغالیه را با قبول شرایطی چند پذیرفت که از آن جمله یکی حمایت و کمک نیروهای پرتغال به سپاهیان ایران بمنظور سرکوب مردم بلوچستان بود. شاه ایران جزیره هرمز را به پرتغالیها واگذار نمود. پرتغالیها پس از استحکام موقعیت خویش در جزیره مزبور، درصدد تصرف بلوچستان برآمدند که با مقاومت شدید مردمان محل روبرو شدند.
بعد از، مدتی شاه عباس دوم پادشاه وقت صفویان لشکری عظیم بفرماندهی گنجعلی¬خان برای حمله بر بلوچستان اعزام داشت. سپاه اشغالگر از طریق کرمان بربلوچستان حمله نمود. در این زمان ملک شمس¬الدین حاکم بمپور بود. ملک¬ شمس¬الدین سپاهی مرکب از قبایل مختلف بلوچ گرد آورده و برای مقابله با مهاجمین شتافت ولی در این جنگ شکست خورده و ایرانیان قلعه معروف بمپور را متصرف شدند. باید یادآوری شود که اینگونه تصرفات، مدت زمان طولانی ادامه پیدا نمیکردند و دوباره بلوچها به تقویت قوامی پرداخته و قدرت را از دست مهاجمین خارج میساخته¬اند.

اولین ملکی که برای ما شناخته شده است، ملک تاج¬الدین نام دارد. او در پایان قرن دوازدهم میلادی بر بلوچستان غربی حکومت میکرده است. ملک¬های بعدی که یکی پس از دیگری حکومت کرده اند، عبارتند از ملک  سعید، ملک  ضیاالدین، ملک  بدر، ملک زاهد، ملک دینار، ملک جلال¬الدین، ملک محمدشاه، ملک مظفرشاه، ملک، ملک فرخ، ملک شمش¬الدین، ملک بهادر، ملک میرزا  و . . . البته این لیست کامل نیست و اسامی تمام ملکها را دربر نمیگیرد. آخرین ملکی که حکومت او بوسیله ناروئی¬ها خاتمه یافت، ملک شاه عالم نام داشته است ولی وی در این لیست شامل نیست.

مارکوپولو که در قرن سیزدهم میلادی از ناحیه مکران دیدن کرده است در سفرنامه خود مینویسد: " کس¬مکوران (کیچ - مکوران) امپراطوری است که دارای یک پادشاه از خود و یک زبان مخصوص است. بسیاری از مردم این منطقه بت¬پرست بوده، جمعیت کشور از اقوام گوناگون تشکیل شده و نیز این اقوام تا حد زیادی متمدن بوده¬اند. و حکومت ملکها در زمان حکومت ملک کچکو() در اوج خود بوده است". این برخورد نشان میدهد که "کس¬مکوران" که همان کیچ – مکران میباشد، سرزمین مستقلی بوده و امپراطوری ملکه در آنجا وجود داشته است.  

جبـهـه تـحـریـر بلو چـسـتـان

تاريخچه جنبشهای ملی در بلوچستان